Ayurveda’nın Bedeni Dinlemeyi Önceliklendiren Yaklaşımı Kadın Sağlığına ve Hormonlara Bakış Açınızı Değiştirecek

Ulli Allmendinger’i ONG Center’da kadın sağlığı ve hormonlar üzerine konuştuğu bir etkinlikte dinlendiğimde anlattıklarını son derece ufuk açıcı bulmuştum. Kökten değişimlerden ziyade yumuşak geçişlerle bedenin sesine kulak vermeyi öğütleyen Ayurveda koçu Wonderflaw’ya konuk oluyor.

Bize kendinden ve çalışmalarından bahseder misin?

Ayurveda koçu, eğitmen ve yazarım. Aynı zamanda Ulli Ayurveda’nın kurucusuyum. Yirmi yılı aşkın süredir Ayurveda üzerine çalışmalar yapıyorum. Bu konudaki eğitimimi Hindistan’da ve ağırlıklı olarak Amerika’da aldım. Çalışmalarım klasik Ayurveda bilgisine dayansa da bunu daima modern hayatın gerçeklerine göre yorumluyorum. Zamanla ilgi odağım kendiliğinden kadın sağlığı, sindirim, hormonal denge ve sinir sistemi regülasyonu gibi kadim tıbbın günümüzün en temel sorunlarıyla buluştuğu alanlara kaydı.

Çalışmalarım bire bir danışmanlıkları, uzun soluklu eğitimleri, inzivaları ve kamusal eğitimleri içeriyor. Benim için en önemlisi, Ayurveda’nın katı kuralları olan bir sistem ya da hayatı baştan aşağı değiştirme zorunluluğu olarak algılanmasındansa, bedeni dinlemeyi öğreten bilge ve şefkatli bir sistem olarak görülmesine aracılık etmek. Ayurveda mükemmeliyet ya da kontrolle bağdaştırılmamalı. Özellikle stres, geçiş ve değişim dönemlerinde bedenin ve sinir sisteminin neye ihtiyaç duyduğunu fark edip buna bilgelikle karşılık vermeye yarıyor.

Son yıllarda hayatım ve işim daha uluslararası bir hâl aldı. Şu anda İstanbul ve Bali’de yaşıyorum. Bali’ye taşınınca yeni bir başlangıç yaptım. Burada derin inziva deneyimleri, daha uzun süren yoğun programlar ve Ayurveda’yı sinir sistemi eğitimi, somatik pratikler ve doğanın gücüyle bir araya getiren bütüncül çalışmalar geliştirmeye odaklanıyorum.

Ayurveda kadınların adet öncesi gerginlik sendromu (PMS), hamilelik ve menopoz gibi hormonal değişim süreçlerine nasıl yaklaşıyor?

Bu süreçleri patolojikleştirmeden, anlamlı evreler olarak değerlendiriyor. PMS, hamilelik, perimenopoz ve menopoz kendine özgü ihtiyaçlar, hassasiyetler ve potansiyeller barındıran fizyolojik evreler. Çoğunlukla zorluklar bir şeyler ters gittiği için değil; bu geçişler zaten tükenmiş, aşırı uyarılmış ya da doğal ritimlerinden kopmuş bedenlerde yaşandığı için ortaya çıkar.

Hormonları temel bir problem olarak tek başına ele almayan Ayurveda, hormonal değişimlerin gerçekleştiği zemine bakar. Sinir sistemi değişime uyum sağlayabilecek kadar regüle durumda mı? Sindirim yeterince güçlü ve sağlam mı? Karaciğer, hormonları ve toksinleri işleme görevinde destekleniyor mu? Ve en önemlisi de bu değişimi karşılamak için yeterli besleniyor musunuz, dinleniyor musunuz ve duygusal açıdan destekleniyor musunuz?

Kadınların hayatlarının her döneminde aynı performans seviyesinde olmaları gerektiği fikrine de açıkça karşı çıkar Ayurveda. Bedenlerinde ne olup bittiğine bakılmaksızın, onlardan hep aynı tempoda, aynı üretkenlikle ve duygusal açıdan aynı elverişlilikte kalmaları beklendiğinde hormonal değişimler daha zorlayıcı hâle gelir. Ayurveda yavaşlama, sadeleşme, farklı beslenme, derin dinlenme ve günlük ritimleri değiştirme gibi konularda kişinin uyum sağlamasına izni verir. Bu bakış açısı bile başlı başına sağaltıcıdır.

Ayurveda’da sindirim çok önemli. Sindirim hormonları nasıl etkiliyor?

Ayurveda’da sindirim için kullanılan agni kavramı, hormonal denge dâhil her açıdan sağlığı yöneten temel bir mekanizma. Hormonlar yalnızca salgılanmaz; sindirilmeleri, dönüştürülmeleri, aktive edilmeleri ve zamanı geldiğinde bedenden atılmaları gerekir. Bu sürecin tamamı sindirimin gücünün yanı sıra karaciğer ve bağırsak sisteminin sağlığına bağlı.

Agni dengeli olduğunda vücut besinleri doğru şekilde ayrıştırır, sağlıklı dokular üretir ve hormonları olması gereken hızda dönüştürür. Sindirim zayıf, düzensiz ya da gereğinden fazla uyarılmış olduğunda (ki modern hayatta bu çok yaygındır) hormonlar dalgalanabilir. Bu da PMS, şişkinlik, yorgunluk, ruh hâli değişimleri, uyku sorunları ve enflamasyon gibi belirtilerin ortaya çıkmasına yol açabilir. Dolayısıyla Ayurveda’ya göre pek çok hormonal sorun, sadece hormonlardan kaynaklanmaz; sindirimin ve metabolizmanın zorlanmasıyla ilgilidir.

Ayurveda ayrıca sindirimin, stres ve sinir sistemi yüküne karşı son derece hassas olduğunun da farkındadır. Sürekli meşguliyet, düzensiz hayat tarzı, ayaküstü yemek yemek ve gerginlik agni’yi bozabilir. Bu nedenle sindirimi desteklemek yalnızca ne yediğimize değil; ritme, farkındalığa ve sadeliğe de bağlıdır.

 

Ayurvedik pratiklerle sindirimi nasıl destekleyebiliriz?

Sindirim konusunda en etkili Ayurvedik pratiklerin çoğu oldukça basit aslında. Öğün saatlerinin düzenli olması metabolik ritmi dengeler mesela. Sıcak, pişmiş ve kolay sindirilen besinleri tercih etmek sindirim yükünü azaltır ve hormonların sağlıklı işlemesine yardımcı olur. Sık sık aç kalmak, katı diyet kuralları uygulamak, sürekli atıştırmak veya tıkınırcasına yemek gibi uç davranışlardan kaçınmak sindirimin kendi kendini sıfırlamasına ve dengelemesine olanak tanır.

Zencefil, kimyon, kişniş ve zerdeçal gibi sindirime faydalı baharatlar sistemi zorlamadan agni’yi destekler, enflamasyonu azaltır ve karaciğer fonksiyonlarına katkıda bulunur. Özellikle kuruluğa ve gerginliğe yatkın kadınların gün boyu ılık ya da sıcak su içmesi, sindirimin akışkan ve duyarlı kalmasına yardımcı olur.

Sonuç olarak, dengeli sindirim, dengeli hormonlar demek. Düzen, sıcaklık ve ölçülülükle agni’yi desteklediğimizde beden kendi kendini dengeleme yetisini yeniden kazanır. Hormonal denge, müdahaleden çok, iç koşulları doğru bir biçimde yaratmaya bağlıdır.

Hormon dengesini desteklemek için en çok kullandığın bitkiler hangileri?

Bitkiler söz konusu olduğunda her zaman kişiye özel çalışırım. Ayurveda’da bitkiler bedenin doğal işleyişini bastırmak ya da hormonları zorla değiştirmek için değil; regülasyonu, dayanıklılığı ve bedenin doğal mekanizmasını desteklemek için kullanılır. Özellikle hormonal sağlık konusunda önemlidir bu. Çünkü bedeni fazla uyarmak ya da yanlış zamanda yanlış bitkinin kullanılması belirtileri artırabilir. En çok kullandığım bitkilerden shatavari’nin (Hint kuşkonmazı) bedeni besleyen bir yapısı var. Geleneksel olarak kadın üreme sistemini desteklemek için başvurulan bu bitki dokuların yeniden yapılanmasında ve özellikle PMS, doğum sonrası dönem veya perimenopoz gibi tükenme evrelerinde etkili. Ayurvedik kökenli olmasa da maca, uygun dozda ve doğru şekilde kullanıldığında bazı kadınlara enerji, ruh hâli ve libido konularında faydalı olabilir.

Tulsi (Hint fesleğeni), strese bağlı hormonal belirtiler yaşayan kadınlar için çok kıymetli. Stres regülasyonunu, zihinsel berraklığı ve bağışıklığı destekler. Aynı zamanda sindirimi ve dolaşımı da canlandırır. Ben genellikle güçlü ekstraktlar yerine çay olarak tüketmeyi tercih ediyorum.

Ashwagandha, vücudun strese verdiği tepkiyi dengelemek, adrenal ve tiroid bezlerini desteklemek için etkili olabilir.
Sindirim ve boşaltım konularında triphala en güvenilir ve nazik bitkisel içeriklerden. Bağırsak düzenini, karaciğer detoksifikasyonunu ve bağırsak hareketlerini destekleyerek hormonların doğru şekilde vücuttan atılmasına yardımcı olur.

Asıl önemli olan sadece bitki değil; bitkinin ne zaman kullanıldığı, nasıl hazırlandığı ve kimin için kullanıldığı. Bitkiler, düzenli sindirim ve günlük ritim, yeterli beslenme ve sinir sistemi desteğine dayanan sağlam bir temele eklendiğinde uzun vadeli sonuç almak daha olası.

Hamilelikte pek çok fiziksel ve duygusal değişim meydana geliyor. Gebeliğe ve doğum sonrası döneme nasıl yaklaşıyorsun?

Ayurveda’da hamilelik ve doğum sonrası dönem ayrı ayrı ele alınmıyor; yoğun bir dönüşüm sürecinin kesintisiz aşamaları olarak görülüyor. Hamilelikte neyin desteklendiği veya ihmal edildiği, doğum sonrası toparlanmayı, hormonal dengeyi, mental sağlığı ve uzun vadeli canlılığı doğrudan etkiler.

Hamilelikte güçlü müdahalelerden, detokslardan ya da katı protokollerden uzak durmak iyi olur. Beden bu dönemde daha hassas ve dikkatli çalışır. Benim görevim de bunu korumak ve desteklemek. Konumuz optimize etmek değil, anne ve bebek için fiziksel, hormonal ve zihinsel istikrar sağlamak.

Modern yaklaşımların yetersiz kaldığı lohusalık dönemi Ayurveda’nın en güçlü olduğu alanlardan. Ayurveda bunun dokuların zayıfladığı, hormonların hızla değiştiği ve kan kaybının yaşandığı son derece hassas bir süreç olduğunun bilincinde. Yeterli destek olmadığı takdirde ileride kaygı, kronik yorgunluk, hormonal dengesizlikler, sindirim sorunları ya da tükenmişlik gibi sorunlarla lohusalığın etkisi yıllarca sürebilir.

Benim postpartum yaklaşımımda vurguladığım şeyler derin dinlenme, sıcaklık, rutin ve beslenme. Bununla kolay sindirilen pişmiş yemekleri, sakinleştiren günlük rutinleri, annenin duygusal olarak desteklenmesini ve gücün yavaş yavaş geri kazanılmasını kastediyorum. Ayurveda kadınlardan hızlıca toparlanmalarını ya da eski hâllerine dönmelerini beklemek yerine onarım, bütünleşme ve yeniden güç toplama odaklı bir yaklaşım sunar.

 

 

Ayurveda her fırsatta yavaşlamanın altını çiziyor ama günlük hayatlarımız çok yoğun. Bu ikisi arasında nasıl denge sağlayabiliriz?

Ayurveda modern hayattan tamamen kopmamızı ya da her şeyi kökten değiştirmemizi talep etmez. Bilakis, mevcut hayatımıza düzen ve farkındalık katmayı teşvik eder. Bu bağlamda yavaşlamak her zaman daha az eyleme geçmek anlamına gelmez; anda kalarak ve fazla bölünmeden bir şeyler yapmak demektir.

Ayurveda’ya göre beden, hayatın ne kadar yoğun olduğundan çok, ne denli öngörülebilir ve düzenli olduğuna bağlı olarak tepki verir. Düzenli öğünler ve uyku saatleri, basit günlük rutinler sinir sistemi için sabitleyici birer çapa işlevi görür. Ne kadar yoğun olursanız olun, bu çapalar bedene güven ve istikrar mesajı verir.

Ayurveda’yı bunalmadan nasıl hayatımıza uyarlayabiliriz?

Ayurveda’nın yaşam tarzını toptan değiştirmeyi gerektirdiği düşünülüyor. Aslında Ayurveda son derece pratik. Modern hayatın yeterince yoğun ve karmaşık olduğunu kabul ettiği için küçük ama istikrarlı adımlarla yetiniyor.

Genellikle kadınlara bir-iki basit alışkanlıkla başlamalarını öneriyorum. Düzenli kahvaltı etmek, akşamları gevşemek için kısa bir ritüel oluşturmak ya da gün içinde mideyi yormayan hafif bir çay içmek gibi şeyler. Bu tür alışkanlıklar önemsiz görünebilir ama sindirim, sinir sistemi ve hormonal denge üzerinde ciddi etkileri var.

Ayurveda’da konu, her şeyi bir anda uygulamak veya mükemmeliyeti kovalamak değil. Asıl mesele süreklilik ve ilişki. Beden tek bir basit alışkanlıkla desteklendiğini hissettikçe güven oluşmaya başlar; motivasyon da kendiliğinden artar. Ardından yeni alışkanlıklar yavaş yavaş, hiç baskı yapmadan eklenebilir rutinlere. Böylece Ayurveda gündelik akışın içine sürdürülebilir ve gerçekten besleyici bir şekilde yerleşir.

Son kitabın Ayurveda’nın kadim bilgisi ile modern bilimi bir araya getiriyor. Günümüzde bu iki yaklaşımın buluşmasını neden önemsiyorsun?

Bugün pek çok kadın bu ikisi arasında sıkışıp kalmış gibi. Bir yanda bedenin ritmine, sindirime, sinir sistemine ve hayatın döngüsel doğasına odaklanarak içgörüler sunan Ayurveda gibi kadim öğretiler; diğer yanda da fizyolojiyi ve hormonları araştırmalarla ve verilerle açıklayan modern tıp var.

Bu iki alan ayrı ayrı değerlendirildiğinde, kadınlar sezgi ile kanıt, gelenek ile bilim arasında seçim yapmak zorundaymış gibi hissediyor. Bana kalırsa böyle bir ayrıma gerek yok. Ayurveda, modern bilimsel yaklaşımla diyalog halinde ele alındığında, günümüze daha uygun ve anlaşılır oluyor.